TAM BİR MÜHENDİSLİK HARİKASI! 93 milyon tuğladan inşaa edildi! 1700 yıldır ayakta....
Sri Lanka’nın kuzeyindeki Anuradhapura antik kenti, dolunay günlerinde iki bin yılı aşkın süredir kesintisiz devam eden Budist ritüelleriyle geçmişi bugüne taşıyor. Kentin simgesi Jetavanaramaya Stupası ise, Antik Çağ’ın en büyük mühendislik başarılarından biri olmasına rağmen dünya çapında hâlâ yeterince tanınmıyor.
Foto: Jeremy Woodhouse/Photodisc/Getty Images via CNN Newsource
MS 4. yüzyılın başlarında tamamlanan Jetavanaramaya, inşa edildiği dönemde Giza Piramitleri’nden sonra insan eliyle yapılmış en büyük üçüncü yapıydı. Yaklaşık 93 milyon pişmiş toprak tuğlayla inşa edilen stupa, özgün halinde 122 metre yüksekliğe ulaşıyor, Antik Dünya’nın en görkemli yapıları arasında yer alıyordu. Bugün yüksekliği 71 metreye düşmüş olsa da, hacim olarak dünyanın en büyük tuğla yapısı olma özelliğini koruyor.
Thilina Kaluthotage/NurPhoto/Getty Images via CNN Newsource
Sri Lanka’nın ilk büyük başkenti olan Anuradhapura, Budizm’in Hindistan dışındaki ilk merkezi kabul ediliyor. Jetavanaramaya, yüzlerce keşişin yaşadığı Jetavana Vihara manastır kompleksinin kalbini oluşturuyordu. Yapı, yalnızca dini değil, siyasi ve mezhepsel tartışmaların da odağındaydı; Theravada ve Mahayana gelenekleri arasındaki gerilimlerin izlerini taşıyor.
Justin Calderon for CNN via CNN Newsource
Tamamı tuğladan inşa edilen stupanın yapımı, dönemi için olağanüstü bir mühendislik organizasyonu gerektiriyordu. Arkeologlara göre fillerin, öküz arabalarının ve bambu iskelelerin kullanıldığı inşaat sürecinde gönüllü iş gücünün yanı sıra esirlerin de çalıştırılmış olması muhtemel. Yarım küre formu, ağırlığı dengeli biçimde dağıtacak şekilde tasarlandı; temellerde ilkel zemin testleri uygulandı.
Harvey Meston/Archive Photos/Getty Images via CNN Newsource
Yüzyıllar boyunca depremler, muson yağmurları ve terk edilmişlik nedeniyle hasar gören yapı, 12. yüzyıldan sonra büyük ölçüde kaderine bırakıldı. Modern restorasyonlarda kullanılan çimentonun ise yapıya zarar verdiği düşünülüyor. Kazılarda bulunan kutsal emanetler ve Mahayana metinleri, Jetavanaramaya’nın bir dönem uluslararası Budist düşüncenin önemli merkezlerinden biri olduğunu ortaya koyuyor.
John Elk III/The Image Bank RF/Getty Images via CNN
Bugün Anuradhapura, hem yerel hacıların hem de yabancı ziyaretçilerin ilgisini giderek daha fazla çekiyor.
Foto: Justin Calderon for CNN via CNN Newsource
Yakınındaki Ruwanwelisaya Stupası dini açıdan daha merkezi bir konumda olsa da, Jetavanaramaya mimari ölçeği ve tarihsel arka planıyla benzersiz bir miras olarak öne çıkıyor.
Print Collector/Hulton Archive/Getty Images via CNN Newsource
Uzmanlara göre Jetavanaramaya, Sri Lanka’da bu ölçekte inşa edilen son stupa oldu. Ardından geçen yedi yüzyıl boyunca benzeri yapılmadı.
Alex Ogle/AFP/Getty Images via CNN Newsource
Yapı, antik bir toplumun inanç, mühendislik bilgisi ve örgütlenme kapasitesini gözler önüne seren, ancak dünya tarihinde büyük ölçüde gözden kaçmış bir anıt olarak varlığını sürdürüyor.