Atık mı, Tıbbi Mucize mi? Plasentanın İçindeki Sır! Kırışıklıktan Kısırlığa... Plasentanın Kullanım Alanları Şaşırttı
Doğumdan sonra tıbbi atık olarak imha edilen plasenta, içerdiği hormonlar, proteinler ve büyüme faktörleri nedeniyle ilaç ve estetik sektörünün dikkatini çekiyor. Kırışıklık, saç dökülmesi, yara ve yanık tedavilerinde kullanıldığı belirtilen plasenta ürünleri, sağlık riskleri ve bilimsel kanıtlar nedeniyle tartışma yaratıyor. Pakistan’da ortaya çıkarılan yasa dışı ticaret ağı ise “Plasenta atık mı, tıbbi mucize mi?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
Gebelik boyunca bebeğin oksijen ve besin ihtiyacını karşılayan plasentanın görevi doğumla birlikte sona eriyor.
Ancak tıbbi atık olarak kabul edilen bu geçici organ, estetik uygulamalardan yara tedavilerine kadar pek çok alanda kullanılan değerli bir ham maddeye dönüşebiliyor.
Pakistan’da yüzlerce kilogram insan plasentasının ele geçirilmesi, bu tartışmalı pazarın sağlık, etik ve güvenlik boyutlarını yeniden gündeme getirdi.
Pakistan’da hastanelerden insan plasentası toplayarak yaşlanma karşıtı enjeksiyonlar ürettiği iddia edilen uluslararası bir şebekeye operasyon düzenlendi.
Başkent İslamabad’daki bir evde yaklaşık 500 kilogram olduğu değerlendirilen insan plasentası ele geçirilirken, gözaltı sayısı dokuza yükseldi.
Yetkililer, düşük fiyatlara alınan plasentalardan üretilen enjeksiyonların yurt dışında binlerce dolara satılmasının planlandığını açıkladı.
Pakistan'da, hastanelerden insan plasentalarını kaçırarak yaşlanma karşıtı enjeksiyonlar ürettiğinden şüphelenilen bir şebeke hakkında soruşturma başlatıldı. Federal Soruşturma Ajansı (FIA), söz konusu çeteyi her ay çeşitli hastanelerden 200 kg plasenta satın almakla suçluyor. FIA, BBC News Urdu'ya yaptığı açıklamada, plasentaların kurutulup işledikten sonra yurt dışına gönderildiğini belirtti.
Geçen ayın sonunda başkent İslamabad'daki bir baskında, yetkililer yasadışı bir işleme tesisinde insan plasentası olduğu düşünülen 500 kg madde ele geçirdi ve beş kişi tutuklandı.
FIA'nın paylaştığı fotoğraflarda, "plasenta depolama ve işleme tesisi haline dönüştürülen" bir evin içinde, el arabalarına yerleştirilmiş, kurutulmuş plasenta tepsileri görülüyor.
Pakistan İnsan Organ Nakli Kurumu'ndan Hina Kanwal, BBC News Urdu'ya yaptığı açıklamada beş şüphelinin İslamabad ve Rawalpindi'deki hastanelere plasenta başına yaklaşık 2,90 dolar ödediğini ve bunun hastane yöneticilerinin işbirliği olmadan imkansız olacağını söyledi.
FIA'nın açıklamasına göre, bu maddeler ihraç edilerek yaşlanma karşıtı enjeksiyonlara dönüştürülecek ve her biri yaklaşık 2.530 dolara satılacaktı. Kanwal, estetik cerrahide insan plasentasına büyük talep olduğunu söylüyor ancak Pakistan'da bu geçici organın alım satımı yasadışı. İnsan organlarını ticari amaçla toplamaktan suçlu bulunanlar 10 yıla kadar hapis ve 3.600 dolara kadar para cezasına çarptırılabiliyor.
FIA şebekenin faaliyetlerinin Lahor ve Peşaver de dahil olmak üzere diğer büyük şehirlere de yayıldığını belirtiyor. Ayrıca, olası suç ortaklığı gerekçesiyle göçmenlik memurları, atık yönetimi şirketleri ve hastaneler hakkında da soruşturma yürütülüyor.
BBC News Urdu'ya konuşan bir yetkili, FIA'nın daha önce "yasadışı insan organı nakline karşı eylem aldığını" ancak bunun "insan plasentası ticareti yapan organize, uluslararası bir şebekeyi" içeren ilk vaka olduğunu söyledi. Yetkililer beş şüphelinin ilk olarak söz konusu maddenin koyun plasentası olduğunu iddia ettiklerini, ancak daha sonraki sorgulamalarda bunun insan plasentası olduğunu itiraf ettiklerini belirtti.
Öte yandan, İslamabad Uluslararası Havalimanı'ndaki FIA yetkilileri, Vietnam'a gönderilmek üzere olan 100 kg insan plasentası ele geçirdi. Vietnam'da hayvan plasentası kullanımı serbest olsa da, insan plasentası kullanımı yasak.
FIA'ın insan plasentası ticareti şüphesiyle gözaltına aldığı kişi sayısı dokuza yükseldi. Pakistan'da jinekolog olan Sadaf Tarık, "son derece bulaşıcı tıbbi atık" olarak kabul edilen plasentanın imhasına ilişkin sıkı düzenlemeler olduğunu vurguluyor.
BBC News Urdu'ya konuşan Tarık, plasentanın doğumdan hemen sonra bir kenara ayrıldığını, ve üzerinde plasenta içerdiği belirtilen sarı renkli "biyolojik tehlikeli atık" torbasına konup, ağzının sıkıca kapatıldığını söyledi.
"Bunlar, plasentanın çürümesini ve kötü kokmasını önlemek için, doğumhane veya ameliyathaneden hastanenin merkezi soğutma deposuna taşınır." Tarık, plasentanın en fazla 24 saat saklanabileceğini de ekliyor. "Bundan sonra, plasenta gibi tüm patolojik atıklar standart tıbbi prosedür olan yakma yoluyla imha ediliyor. İster devlet hastanesi olsun ister özel hastane, aynı yöntem kullanılıyor." Tarık bu işi hükümet onaylı atık yönetimi şirketlerinin yaptığını, hastanelerin bu malzemeyi atık yönetimi şirketlerine verdiğinde düzenli bir kayıt tutulduğunu ve bu kayıtların yetkililer tarafından düzenli olarak kontrol edildiğini söylüyor.
Plasenta, gebelik sırasında rahimde gelişen ve bebeğin rahim içindeki yaşamını sürdüren geçici bir organdır.
Göbek kordonu aracılığıyla bebeğe bağlı olan plasenta, bebeğe gerekli oksijen ve besin maddelerini taşırken, atık maddeleri de dışarı atıyor.
Normal doğumda plasenta, bebek doğduktan kısa bir süre sonra vücut tarafından doğum kanalından atılıyor.
Sezaryen doğumda ise doktorlar plasentayı cerrahi olarak çıkarıyorlar. Ancak bazı insanlar, protein, demir ve yağ açısından zengin olan plasentanın yetişkinler için de besleyici olduğuna inanıyor.
Plasenta özleri, yüzyıllardır birçok kültürde geleneksel tıpta kullanılıyor.
ABD merkezli pazar araştırma şirketi Polaris'e göre, yıllık yasal plasenta ticaretinin değeri şu an küresel olarak 700 milyon dolardan fazla, ve bunun 2034 yılına kadar 1,4 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor.
Polaris bu büyümenin domuz, koyun, at ve insan plasenta özütlerine yönelik talebin artmasından kaynaklandığını belirtiyor. Polaris'te analist Nitin Tambe, "Plasenta sadece gebeliğin değil, tıp ve bilimin de yıldızı haline geldi" diyor.
"Bebekleri beslemekten tıbbi tedavilere ve güzellik sektöründeki yeniliklerine ilham vermeye kadar, kullanım potansiyeli sürekli artıyor." Plasentanın asıl amacının, yaşamın en erken aşamalarında yaşamı sürdürmek olduğunu düşünürsek, ironik şekilde bu özlerden elde edilen ürünlerin çoğu yaşlanmayla bağlantılı durumlarda kullanılıyor.
Kullanım alanları arasında şunlar yer alıyor: kırışıklıklar saç dökülmesi menopoz kısırlık artrit Ancak östrojen ve progesteron gibi yüksek miktarda kadın hormonu içeren plasentalar, doğum sonrası depresyon tedavisi de dahil, birçok ilacın içeriğinde kullanılıyor. Ayrıca geleneksel tedavilerin sınırlı başarı sağladığı inme, kronik yorgunluk, Parkinson hastalığı, multipl skleroz (MS), kas distrofisi gibi otoimmün ve nörolojik rahatsızlıklarla, karaciğer hastalıkları, Crohn hastalığı ve hatta kanser gibi hastalıkların tedavilerinde de kullanılabiliyor.
Tarık, "Araştırmalar ayrıca demir seviyelerini artırmayı ve doğum sonrası anemiyi tedavi etmeyi amaçlayan ilaçlarda da faydalı olduğunu gösteriyor" diyor. Ayrıca hap ve enjeksiyon halindeki formları da bazılarına göre doku yenilenmesine yardımcı oluyor.
Tarık, "Özellikle plasentanın iç tabakası, büyüme faktörü özellikleriyle bilinir. Ayrıca derin yaralar, ciddi yanıklar, ülserler ve göz yaralanmaları gibi cerrahi işlemlerin tedavisinde de kullanılıyor" diyor.
Ancak bu uygulamaların ardındaki bilimsel kanıtlar ve dünya genelindeki düzenlemeler farklılık gösteriyor. Japan Bio Products (JBP), %100 toz haline getirilmiş plasenta kapsüllerini Asya genelinde besin takviyesi olarak ihraç eden bir şirket. Bu ürünlerin bir kısmı, yerel pazara bağlı olarak, insan plasentasından, bir kısmı ise domuz veya at plasentasından elde ediliyor.
NutraIngredients haber sitesine konuşan JBP'nin Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği yöneticisi Winston Ooi, "Asyalılar, plasenta bazlı ürünlere karşı daha açık fikirli olma eğiliminde. Hatta plasenta tüketmek Çinlilerin geçmişinde yer alan bir pratik" diyor. "Online olarak daha fazla bilgiye erişilebilmesiyle birlikte, insanlar plasenta içeren ürünlere daha fazla maruz kalıyor ve talep artıyor."
Çin'de, ticari satışına getirilen yasağa rağmen, taze insan plasentası "tezgah altından" veya çeşitli online platformlarda farklı isimler altında gizlenerek satılmaya devam ediyor.
Bir online satıcı Global Times gazetesine yaptığı açıklamada, tek bir insan plasentasının 50 dolardan fazla bir fiyata satılabileceğini söyledi. "Daha fazla alırsanız fiyatı [40 dolara] indirebilirim. Ham maddeyi kilogram başına [30 dolara] alıyoruz."
Hukukçu Zhang Bo da gazeteye, yakalananların genellikle yasadışı kazançlarının beş katından daha az bir miktarda para cezasına çarptırıldığını söylüyor; "Eğer para cezası, örneğin, yasadışı kazançların 50 katına çıkarılırsa, suçlular suçlarının maliyeti konusunda iki kez düşünebilirler" diye ekledi. Çin'in Hunan eyaletinde bir devlet hastanesinde geleneksel Çin tıbbı eczacısı olan Yao ise Global Times gazetesine "Eski geleneksel Çin tıbbında insan plasentası esas olarak bağışıklığı güçlendirmek veya astım ve bronşiti tedavi etmek için kullanılıyordu" dedi. Ancak Şanghay Halk Hastanesi'nden jinekolog Dr. Huang Chengsheng yine Global Times'a, HIV, hepatit B ve sifilis gibi virüsleri taşıyabilen "hijyenik olmayan plasentaların yenmesi yoluyla bu enfeksiyonların kapılabileceği uyarısını yaptı.
Dr. Huang yine de "birçok yeni annenin, plasentasını imha ettirmek yerine eve götürüp yemeyi tercih ettiğini" belirtiyor.
Global Times'a konuşan bir yeni anne, hem annesinin hem de kayınvalidesinin onun plasentasını yiyip yiyemeyeceklerini sorduğunu söyledi ve "Yemelerini istemiyorum," dedi. "Bu iğrenç." Şanghay'da başka bir kadın ise gazeteye, hastanenin yakınındaki bir dükkana plasentasını toz haline getirip kapsüllere koymaları için yaklaşık 7 dolar ödediğini söyledi ve "bu, sağlığı kötü olan kayınpederim içindi," diye ekledi.
Çin'in doğusundaki Zhejiang eyaletinde kapıdan kapıya plasenta teslimatı hizmeti veren başka bir kadın ise gazeteye yaptığı açıklamada, işletmesinin online reklam kısıtlamalarından etkilendiğini, ancak "gerçek talebin hala güçlü olduğunu" söylüyor.